27 Σεπτεμβρίου 2011

Ο Le Corbusier στην Αθήνα

‘Μάτια που βλέπουν … την Ακρόπολη’
Εκατό χρόνια από το Ταξίδι της Ανατολής του Le Corbusier

Μουσείο Μπενάκη 21 - 22 Οκτωβρίου 2011

17η Επιστημονική συνάντηση του Ιδρύματος Le Corbusier, σε συνεργασία με τη Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ, το Μουσείο Μπενάκη και το Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών

Η συνάντηση του νεαρού le Corbusier με την Ακρόπολη τον Σεπτέμβριο του 1911 ήταν εκρηκτική. Στα μάτια του, οι καθαρές μορφές των αρχαίων ελληνικών μνημείων δεν θα αποτελούσαν πια επιβεβαίωση των οραμάτων του κλασικισμού αλλά την πιο ριζοσπαστική υπόσχεση της νεωτερικότητας. Ο Παρθενώνας του θα ‘συναγωνιζόταν’ λίγα χρόνια αργότερα τα πιο γρήγορα αυτοκίνητα της εποχής, με την κοφτερή ακμή των μαρμάρων του να στέκει πλάι σε λαμπερές αιχμές του ατσαλιού. Η μοντέρνα αρχιτεκτονική του είναι γεννηθεί μέσα από τη γόνιμη συνεύρεση του νέου και του παλιού σε μια Αθήνα που ήταν και τότε σε μεγάλη κρίση.

Ο Charles-Edouard Jeanneret, που όλοι γνωρίζουμε ως Le Corbusier, ήταν 24 χρονών όταν ξεκίνησε το μεγάλο ταξίδι μαθητείας που ονόμασε «Ταξίδι της Ανατολής». Με αφετηρία το Βερολίνο, διέσχισε τα Βαλκάνια ως την Κωνσταντινούπολη, την Ελλάδα και την Ιταλία, για να τελειώσει τη διαδρομή στη γενέτειρα πόλη του, στην Ελβετία, μετά από έξη μήνες. Ταξιδεύοντας με τραίνο, με άλογο, με πλοίο και συχνότερα με τα πόδια, μπόρεσε να επισκεφθεί τα σημαντικά μνημεία της ιστορίας, την Αγία Σοφία και τα τζαμιά στην Πόλη, το Άγιο Όρος, την Ακρόπολη, τους Δελφούς, την Πομπηία, τη Ρώμη και τη βίλλα του Αδριανού, και να ανακαλύψει τις ζωντανές λαϊκές παραδόσεις περιοχών στις οποίες δεν σύχναζαν τότε ακόμα οι τουρίστες.

Με αφορμή τα εκατό χρόνια από το «Ταξίδι της Ανατολής» το Ίδρυμα Le Corbusier πήρε την πρωτοβουλία της οργάνωσης τριών επιστημονικών συναντήσεων στην Κωνσταντινούπολη, την Αθήνα και τη Νάπολη, τους τρεις σημαντικότερους σταθμούς του ταξιδιού του. Μέσα από τις συναντήσεις αυτές θα αναδειχθεί ο τρόπος με τον οποίο οι πόλεις, τα τοπία και οι πολιτισμοί ενίσχυσαν την παιδεία του, συνέβαλαν στην απόφασή του να γίνει αρχιτέκτονας και εμπλούτισαν τη φαντασία του.

Η συνάντηση της Αθήνας, στις 21 και 22 Οκτωβρίου, έχει τίτλο ‘Μάτια που βλέπουν … την Ακρόπολη’, παραφράζοντας το ‘Μάτια που δεν βλέπουν … την Αρχιτεκτονική’ από το ανατρεπτικό Vers une architecture του 1923. Συμμετέχουν Έλληνες και ξένοι ομιλητές. Ανάμεσά τους, η Marie-Jeanne Dumont, ο Jean-Louis Cohen, ο Σάββας Κονταράτος, ο Μανόλης Κορρές, ο Γιάννης Τσιώμης και ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης. Οι δύο τελευταίοι έχουν την επιστημονική επιμέλεια της εκδήλωσης. Την Πέμπτη 20 Οκτωβρίου θα εγκαινιαστεί στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών μια έκθεση 11 σχεδίων του Jeanneret από το Ταξίδι της Ανατολής με τίτλο «Η γλώσσα της πέτρας».

Πρόγραμμα επιστημονικής συνάντησης

Παρασκευή 21 Οκτωβρίου

9.30 Χαιρετισμοί
Άγγελος Δεληβοριάς, Μουσείο Μπενάκη
Claude Prelorenzo, Ίδρυμα Le Corbusier
Παναγιώτης Τουρνικιώτης, επιμελητής

10.00 Η Ελλάδα του Jeanneret
Françoise Very: Αθήνα, το χρώμα της σκιάς
Yannis Tsiomis: Διασχίζοντας την Ευρώπη και τα Βαλκάνια
Marie Jeanne Dumont: “Προσπάθησε να θυμούνται ότι πήγες στην Ακρόπολη”: η αλληλογραφία με τον William Ritter,
Arnaud François: Οι φωτογραφίες του ταξιδιού της Ανατολής και δρόμος προς την αρχιτεκτονική αφαίρεση,

16.00 Ο Jeanneret στην Ελλάδα
Αλέκα Γερόλυμπου: La Grèce et les Balkans en 1911
Κατερίνα Γαρδίκα: Η καθημερινή ζωή στην Αθήνα του 1911
Παναγιώτης Φαραντάτος: Η άλλη Ελλάδα
Κώστας Τσιαμπάος: Μετά τη συντριβή: από την Ελευσίνα στους Δελφούς

Σάββατο 22 Οκτωβρίου

10.00 Η Ακρόπολη του Le Corbusier
Σάββας Κονταράτος: Η Ακρόπολη και το ‘άλλο’ της: Renan, Freud, Le Corbusier
Μανόλης Κορρές: Η Ακρόπολη κατά την επίσκεψη του Jeanneret στην Αθήνα
Jean-Louis Cohen: Για μια Ακρόπολη : από την Αθήνα στη Ronchamp
Παναγιώτης Τουρνικιώτης: Η διαρκής επιστροφή στην Ακρόπολη

Θα υπάρχει ταυτόχρονη μετάφραση

Έκθεση

‘Το ταξίδι της Ανατολής και η γλώσσα της πέτρας’, στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών, οδός Σίνα 31
Εγκαίνια, Πέμπτη 20 Οκτωβρίου, 20.00.

Χορηγός της εκδήλωσης, περιοδικό «ΔΟΜΕΣ».

Πληροφορίες : lecorbusier2011ath@arch.ntua.gr

19 Σεπτεμβρίου 2011

Το βάρος του λόγου

 Αφορμή για το κείμενο αυτό αποτέλεσε μία επίσκεψη στην Θεσσαλονίκη, πριν από μερικές εβδομάδες, όταν, ένα μεσημέρι, σε μια συνάντηση που είχα με έναν φίλο που ζει εκεί τον τελευταίο καιρό, έμαθα για έναν νέο χώρο της πόλης, το καφέ - μπαρ - εστιατόριο Β.

'-Και που είναι αυτό;'ρωτάω.
'-Στο Βυζαντινό μουσείο' , μου λέει.
'-Ναι, πού ακριβώς; Πώς πάς εκεί;' ξαναρωτάω, φέρνοντας στο μυαλό μου την περιοχή και προσπαθώντας να φανταστώ πού θα μπορούσε να 'σταθεί' εκεί ένα τέτοιο μέρος ανάμεσα στα κτήρια του νέου δημαρχείου, του βυζαντινού μουσείου και πάνω στον άξονα της Τρίτης Σεπτεμβρίου.
'-Βασικά είναι μέσα στο μουσείο' απαντάει. 'Είναι ένας πολύ ωραίος χώρος, ήσυχος... κάτι το διαφορετικό'.
Εκείνη  τη στιγμή 'κόλλησα' στην προσπάθειά μου να φανταστώ ένα τέτοιο καφέ-μπαρ μέσα στο κτήριο του Κυριάκου Κρόκου. Η αλήθεια είναι ότι δεν μου ήρθε καμιά εικόνα στο μυαλό· ένας τέτοιος χώρος μέσα σε αυτό το κτήριο μου φάνταζε πράγμα ασυμβίβαστο. Η εικόνα που είχα από το μουσείο όταν το είχα δει πριν αρκετά χρόνια ήταν ενός χώρου απλού, λιτού, που έβαζε σε πρώτο πλάνο τις περίτεχνες επεξεργασίες των υλικών και των χειροποίητων κατασκευών. Τι σημαίνει άραγε ένα καφέ-μπαρ εκεί; Τι σχέση θα έχει με το υπάρχον κέλυφος; Όσο και να προσπαθούσα, δεν μπορούσα να το φανταστώ. Γι αυτό και το επόμενο βράδυ αποφάσισα να το επισκεφτώ.


Πλησιάζοντας το μουσείο τίποτα δεν σε προδιαθέτει ότι κάτι έχει αλλάξει. Λίγα διακριτικά φώτα, μερικά σκαλιά, μία σχεδόν κρυμμένη είσοδος. Το μουσείο όπως το ήξερα. Και μετά πιο μέσα η αυλή. Ένα πρώτο αίσθημα ανακούφισης. Τίποτα το ακραίο, τίποτα το εξωφρενικό, καμιά ιδιαίτερη παρέμβαση, αλλαγή, προσθήκη. Προχωράω και κάθομαι σε ένα τραπέζι. Ποιοτικές ξύλινες κατασκευές, λίγες γλάστρες με ελιές, χαμηλός φωτισμός, μοντέρνες καρέκλες των Charles και Ray Eames. Οι 'παραφωνίες' μάλλον λίγες: μια μικρή τέντα στην είσοδο του εσωτερικού χώρου, μια κατασκευή με τρεχούμενο νερό φωτισμένη με μπλε led, ένας καθρέφτης. Στο εσωτερικό η επέμβαση είναι πάλι ουδέτερη με τις καρέκλες και τα τραπέζια να ξενίζουν ίσως αλλά να μην 'προσβάλλουν' το κτήριο. Θα έλεγε επομένως κανείς ότι η επέμβαση συνολικά σέβεται τον χώρο, αναδεικνύει τις ποιότητές του και τα υλικά του. Μπορεί ένας αρχιτέκτονας να 'γκρίνιαζε' αλλά θα δέχονταν τουλάχιστον ότι υπήρχε η πρόθεση το νέο εστιατόριο να βρίσκεται σε μία φιλική σχέση με τον χώρο που το φιλοξενεί.

Για κάποιον που δεν γνωρίζει την ιστορία του Μουσείου και την ταυτότητα του δημιουργού του το Β θα ήταν σίγουρα μια ευχάριστη έκπληξη, ένας ιδιαίτερος χώρος της πόλης όπως πολλοί αντίστοιχοι χώροι μουσείων (εστιατόρια, μπαρ και καφέ) σε άλλες μεγάλες πόλεις. Από το εστιατόριο στον τελευταίο όροφο της Tate Modern με το γλυπτό-τοιχογραφία του James Aldridge και το 'blob' Georges στο μουσείο Pompidou των Dominique Jacob και Brendan McFarlane στο Παρίσι, μέχρι το Terrace 5 του Yosho Taniguchi στο MoMa στη Νέα Υόρκη και το Café Leopold των Ortner & Ortner στο ομώνυμο μουσείο της Βιέννης. Αυτοί οι χώροι πλέον είναι οργανικά μέλη ενός σύγχρονου μουσείου που έχουν σκοπό να συνδέσουν αμεσότερα το μουσείο με την πόλη, να το εντάξουν στην καθημερινότητά της δηλαδή, αλλά και να αποτελέσουν εναλλακτικές πηγές εσόδων για τους οργανισμούς - δημόσιους και ιδιωτικούς - είτε άμεσα, προσελκύοντας περισσότερο κόσμο είτε έμμεσα, λειτουργώντας οι ίδιοι οι χώροι ως διαφήμιση των μουσείων. Η τάση αυτή είναι πλέον εμφανής και σε κάθε σύγχρονο ελληνικό μουσείο όπως για παράδειγμα στο νέο μουσείο Μπενάκη των Κοκκίνου και Κούρκουλα ή το νέο Μουσείο Ακρόπολης των Tschumi και Φωτιάδη.

Στην περίπτωση του βυζαντινού μουσείου μιλάμε όμως για μία παρέμβαση που έγινε αφού είχε ολοκληρωθεί η κατασκευή, αφού είχε οριστικοποιηθεί το έργο και είχε σταθεροποιηθεί η εικόνα του. Μιλάμε για έναν διαγωνισμό του 1977 που υλοποιήθηκε το 1994. Τα εστιατόριο είναι επομένως μια επέμβαση η οποία ήρθε να λειτουργήσει προσθετικά. Και αυτή η προσθήκη είναι που μου δημιούργησε κάποιες σκέψεις και ερωτήματα. Και το βασικό ερώτημα ήταν πώς μία παρέμβαση αλλάζει τον 'χαρακτήρα', το 'πνεύμα' του κτηρίου ή για να το θέσουμε λιγότερο μεταφυσικά, πώς μία μεταγενέστερη επέμβαση σε ένα κτήριο έρχεται να συγκρουστεί με την αρχική πρόθεση του δημιουργού του.

Το πλήρες κείμενο εδώ :

1 Σεπτεμβρίου 2011

Celebrity, time and money





























Ένα διάγραμμα από ένα άρθρο του Mark Wigley κατάλληλο για πολλές χρήσεις, συνθήκες και περιπτώσεις.

http://www.c-lab.columbia.edu/0097.html