6 Δεκεμβρίου 2013

Η δύναμη επιβίωσης του μοντέρνου / The Books' Journal



ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ – Η δύναμη επιβίωσης του μοντέρνου
The Books' Journal, #38, Δεκέμβριος 2013

29 Νοεμβρίου 2013

Μοντέρνο, μια έννοια πανδέκτης / Καθημερινή 24/11/13

Οι εισηγήσεις του συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2011
Της Κατερίνας Σχινά

Το Μοντέρνο στη σκέψη και τις τέχνες του 20ού αιώνα
επιμ.: Β. Κιντή, Π. Τουρνικιώτης, Κ. Τσιαμπάος
εκδ. Αλεξάνδρεια

Αντιφατική, πολυδιάστατη, δυσκαθόριστη, η έννοια του μοντέρνου παραμένει διαφιλονικούμενη, υπό συνεχή επανερμηνεία. Δεν αναφέρεται μόνο σε καλλιτεχνικά ρεύματα, αλλά και σε κοινωνικά φαινόμενα· δεν είναι μονοδιάστατη, αλλά πολυπρισματική, συμπιληματική, πολύμορφη.

Και καθώς η ιστορία είναι παλίμψηστο και ο πολιτισμός δεν ορίζεται από τον αόριστο, τον ενεστώτα και τον μέλλοντα, αλλά διαχέεται σε όλους τους χρόνους, το μοντέρνο δεν είναι δυνατόν να διεκδικήσει συγκεκριμένη ημερομηνία γέννησης ή θανάτου.

Μοιάζει, λοιπόν, να στέκεται κανείς πάνω σε κινούμενη άμμο, όταν επιχειρεί να προτείνει έναν ενιαίο ορισμό καθολικής ισχύος ή να αποσαφηνίσει, έστω, τους όρους που περιγράφουν το μοντέρνο, τον μοντερνισμό (modernism) και τη νεωτερικότητα (modernity) – όπως το επιχείρησαν οι μετέχοντες στο συνέδριο «Το μοντέρνο στη σκέψη και τις τέχνες του 20ού αιώνα», που πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2011 στο Μουσείο Μπενάκη και του οποίου τις περισσότερες εισηγήσεις φιλοξενεί ο ανά χείρας τόμος. Από τα κείμενα του τόμου αναδίδεται ένα είδος ισορροπίας ανάμεσα σε αντιθετικούς όρους και αποκλίνουσες ερμηνείες, γι’ αυτό και ο αρχιτέκτονας Παν. Τουρνικιώτης υπογραμμίζει πως, όταν αναφερόμαστε στο μοντέρνο, καλό θα ήταν να το σκεφτόμαστε στον πληθυντικό.

Ωστόσο, αυτή ακριβώς η πολυμέρεια και η αντιφατικότητα του μοντέρνου το καθιστά τόσο σαγηνευτικό – και βέβαια γεννά μια τόσο γοητευτική συναγωγή κειμένων: Η Βάσω Κιντή αποτυπώνει τις έννοιες του μοντέρνου και την πολλαπλότητα του νοήματός του· ο Σ. Βιρβιδάκης γράφει για τις διαστάσεις του μοντερνισμού στη φιλοσοφία, από τη σκοπιά της αναλυτικής παράδοσης· ο Γ. Ξηροπαΐδης αναλύει την θεώρηση της νεωτερικής τέχνης ως τέχνης του υψηλού, βασιζόμενος στην «Αισθητική θεωρία» του Αντόρνο· ο Κ. Α. Παπαγεωργίου παρακολουθεί τις εξελίξεις της νεωτερικότητας και τις μεταλλάξεις του μοντέρνου στην τέχνη και τη σκέψη· η Κ. Παπλωματά, με αφετηρία τη σύγχρονη γλυπτική, διερευνά τους τρόπους με τους οποίους αμφισβητήθηκε και αποκηρύχθηκε η «σύνθεση» ως εργαλείο του παρελθόντος· ο Χ. Καρράς αναλύει την έννοια του θραύσματος και τη χρήση που του επιφύλαξε η δυτική μουσική· η Φαίη Ζήκα επικεντρώνεται στην πριμοδότηση της όρασης και την αναγωγή στο οπτικό που χαρακτηρίζει το μοντέρνο στην τέχνη, για να μιλήσει για το πρόταγμα της ενοποίησης των αισθήσεων και των τεχνών· οι αρχιτέκτονες Κ. Τσιαμπάος, Α. Αντονάς και Κ. Βελώνης εξετάζουν τις εκφάνσεις του μοντέρνου στην αρχιτεκτονική και την πολεοδομία· ο Π. Τουρνικιώτης, τέλος, στην αποφώνησή του, εστιάζει επίσης στην αρχιτεκτονική, αλλά εμπλουτίζει τον προβληματισμό του με αναφορές στο θέατρο και τον κινηματογράφο. Και το κείμενο-έκπληξη, υπογεγραμμένο από έναν ερευνητή που προσέδωσε στη γαστριμαργική φιλολογία το βάθος της φιλοσοφικής σκέψης και τη χάρη ενός παιγνιώδους, κοσμοπολίτικου, διαυγούς πνεύματος: Νεωτερικότητα και μοντερνισμός στην κουζίνα, η μαγειρική ως τέχνη και τεχνική, από τον ρέκτη Αλβέρτο Αρούχ, τον γνωστό μας Επίκουρο.

Αν υπάρχει κάποια επιφύλαξη ως προς τη συγκρότηση του τόμου, αυτή δεν αφορά το υπάρχον, αλλά το διαφεύγον – τη δυσαναλογία, με άλλα λόγια, ανάμεσα στα γνωστικά πεδία που προσεγγίζονται στο βιβλίο. Είναι αναπόφευκτο να υπάρχουν πολλά κείμενα για την αρχιτεκτονική, προνομιακό, ούτως ή άλλως, χώρο του μοντερνισμού, καθώς ο τελευταίος, μεταξύ άλλων, προκρίνει τη στιβαρή δομή, τη μορφική αυστηρότητα, την ακρίβεια της έκφρασης· όμως η απουσία της λογοτεχνίας ή της θεατρικής τέχνης από τον τόμο είναι ηχηρή. Ο γοητευμένος αναγνώστης περιμένει τη συνέχεια. 

18 Οκτωβρίου 2013

Νέα Έκδοση / Το ΜΟΝΤΕΡΝΟ




Β. ΚΙΝΤΗ, Π. ΤΟΥΡΝΙΚΙΩΤΗΣ, Κ. ΤΣΙΑΜΠΑΟΣ (επιμ.)
Το μοντέρνο στη σκέψη και τις τέχνες του 20ού αιώνα


ISBN: 978-960-221-563-0
Διαστάσεις: 21X14
Σελίδες: 248
Έκδοση: 2013

Γράφουν οι:

Αριστείδης Αντονάς
Αλβέρτος Αρούχ
Κωστής Βελώνης
Στέλιος Βιρβιδάκης
Φαίη Ζήκα
Χρήστος Καρράς
Βάσω Κιντή
Γιώργος Ξηροπαΐδης
Κωνσταντίνος Α. Παπαγεωργίου
Κατερίνα Παπλωματά
Παναγιώτης Τουρνικιώτης
Κώστας Τσιαμπάος

Η γεωγραφία του μοντέρνου στη διάρκεια του 20ού αιώνα περιλαμβάνει πόλεις όπως η Βιέννη, το Βερολίνο, το Παρίσι, η Πράγα, η Μόσχα, το Λονδίνο, η Νέα Υόρκη. Η Αθήνα, η οποία φιλοξένησε το 1933 το 4ο Διεθνές Συνέδριο Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής (IV CIAM), πώς τοποθετείται στον χάρτη αυτό; Ποιος ήταν ο δικός της μοντερνισμός; Ποιες μορφές και ποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά πήρε ο μοντερνισμός –και ο ελληνικός μοντερνισμός ειδικότερα– στη σκέψη και τις τέχνες του 20ού αιώνα; 

Στο βιβλίο διερευνώνται και αναλύονται χαρακτηριστικά του μοντέρνου όπως η αυτοαναφορικότητα, ο κατακερματισμός της συνέχειας, η αφαίρεση, ο φορμαλισμός, η λειτουργική καθαρότητα, η ορθολογικότητα και το παράλογο, η έμφαση στην πρόοδο, η αναφορά στη μηχανή και την τεχνολογία, η ρήξη με την παράδοση, ο ελιτισμός, ο κοσμοπολιτισμός, η ουτοπία, ενώ αναπτύσσεται ένας διάλογος για τις μορφές που πήρε η εκδήλωση του μοντέρνου σε διάφορους χώρους: από την Αρχιτεκτονική μέχρι τη Φιλοσοφία, από τη Μουσική μέχρι τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά, από την Πολιτική μέχρι τη Λογοτεχνία.

http://www.alexandria-publ.gr/book.php?id=666 

11 Οκτωβρίου 2013

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ / ΒΡΑΒΕΙΑ 2013






Στην πρώτη φάση της συνεδρίασης της επιτροπής επιλογής των έργων, τα μέλη της επιτροπής ήταν οι: Κυριάκος Κυριακίδης (αντιπρόεδρος του Ε.Ι.Α. – συντονιστής της επιτροπής), Μιλτιάδης Τζιτζάς, μέλος ΔΣ Ε.Ι.Α., και οι εκπρόσωποι των βραβευμένων του προηγούμενου διαγωνισμού των Βραβείων 2008, αρχιτέκτονες Άρης Ζαμπίκος, Νίκος Κτενάς και Πρόδρομος Νικηφορίδης.

Η επιτροπή επέλεξε αρχιτεκτονικά έργα που ολοκληρώθηκαν την πενταετία 2008-2013, από σύνολο 91 συμμετοχών κατανεμημένων ως εξής: 


- Κατοικία: 54 συμμετοχές
- Έργα δημόσιας και κοινής χρήσης: 37 συμμετοχές


Τα έργα που προκρίθηκαν στην πρώτη φάση ξεχώρισαν, από ένα πλήθος άλλων που δεν στερούνται ενδιαφέροντος, για τη συνθετική και μορφολογική τους αρτιότητα, την πρωτοτυπία της επίλυσης, την καθαρότητα των μορφών και το υψηλό επίπεδο επεξεργασίας της κατασκευής και των υλικών. Πρέπει να τονιστεί ότι οι τελικές επιλογές έχουν τον τόνο της ιδιαίτερης διάκρισης ανάμεσα σε άλλα ποιοτικά έργα, αποτελούν δηλαδή θετική ψήφο προς αυτά και όχι αρνητική προς το σύνολο των υπολοίπων. 

Η επιτροπή αποφάσισε επίσης, εξαιτίας του γεγονότος ότι οι συμμετοχές στην κατηγορία «κατοικία» παρουσίασαν στο σύνολό τους υψηλού επιπέδου ποιοτικά χαρακτηριστικά, να προχωρήσει στην επιλογή οκτώ έργων αντί του προβλεπόμενου αριθμού των πέντε. 

Κατοικία στην Κηφισιά
3SK Στυλιανίδης Αρχιτέκτονες

Voronoi’s Corrals
decaARCHITECTURE

Πολυκατοικία στην οδό Δεινοκράτους
Γιώργος Αγγελής

Ανα‐βιώνοντας τη Δαφνομήλη 48-Α
Αγγελική Αθανασίου, Κατερίνα Βασιλάκου

Κατοικία δύο γενεών
Γιάννης Αφούρας

Οικιστικό συγκρότημα στο Μαρούσι
Χριστίνα Λουκοπούλου, Ηρώ Μπερτάκη, Κωστής Πανηγύρης

Κατοικία στην Κέα
Μαρίνα Στασινοπούλου, Κωνστάντιος Δασκαλάκης

Η διάλυση του «κουτιού»: Πολυκατοικία στο Γκάζι
Σοφία Τσιράκη 

Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με την εκτίμηση της επιτροπής, στην αμέσως επόμενη ομάδα έργων της κατηγορίας ΚΑΤΟΙΚΙΑ που ξεχωρίζουν από την άποψη της συνολικής αρχιτεκτονικής ποιότητας,  περιλαμβάνονται τα εξής:

Κατοικία Α+Α
Άρης Γιαννόπουλος

Διώροφη κατοικία στην Κηφισιά
Γ. Ανυφαντής & Α2 architects

Συγκρότημα 40 παραθεριστικών κατοικιών στον Ακάμα
Έργο 7 Αρχιτέκτονες

Διώροφη κατοικία στην Κηφισιά
spacelab architecture

Κατοικία στις Αφίδνες Αττικής
Ανδρέας Λαμπρόπουλος

Μεταλλική κατοικία στην Πάτρα
Κώστας Τσιαμπάος, Μυρτώ Κιούρτη


Το «σπίτι‐κουτί»: κατοικία και χώρος πολιτιστικών εκδηλώσεων στο Κουκάκι
Σοφία Τσιράκη

Urban Stripes
Klab Architecture

Συγκρότημα κατοικιών & καταστημάτων στο Μεταξουργείο
Γ. Δασκαλάκη, Γ. Παπαδόπουλος

Κατοικία Α+Β
buerger katsota architects

Πυργόσπιτο Ι
Χρυσόστομος Θεοδωρόπουλος, Ελένη Λιβάνη

Δύο κατοικίες στα Ραβδούχα Κισσάμου Χανίων
Αριστομένης και Γιώργος Βαρουδάκης

Εξοχική κατοικία στη Σέριφο
Ηλιάνα Κερεστετζή

24 Σεπτεμβρίου 2013

Towards a green greek urbanity I

Νικόλαος Βοσυνιώτης, Ο λαχανόκηπος του σπιτιού, Αθήνα: εκδόσεις Διον. Πετσάλη, 1941, σ. 24.



The focus of the action in the importance of urban Allotment Gardens) - especially in the big cities - is of special interest for Greece today. The contribution of these 'heterotopias' in upgrading the lives of various social groups, directly or indirectly, can be very important especially for the major Greek cities - and so it should be investigated at several levels. The community garden is something that is almost unknown to Greece although socially-dispersed small land holdings in Greece has led to widespread private property and housing, in contrast with the mass housing projects typically encountered in the rest of Europe. It is only since 2012 that the first community gardens were scarcely developed in Greece (Alexandroupolis, Marousi, Veroia, Edessa, Thermi, Kavala, Kalamata, Komotini, Larisa, Lesvos, Rodhes, Serres, Trikala, Tripolis) and that is due to the economic crisis. The urban productive garden can be proposed as a new model of production and development that is not only sustainable but also enhances the environment, enriches the urban ecosystem, attributes a cultural message to the social space and gives another dimension to an everyday life experience which during the last years seems dystopian. Moreover the literal connection of these gardens to the nuclear family is enhanced if we consider the Greek family as a unit of social support but also as an expression of a specific cultural identity over time. In such a context, the exploratory engagement with this issue in relation to the Greek cities seems to me particularly challenging. A meaningful urban design that tries to implement the allotment gardens in the Greek urban tissue that is non-hierarchical and segmented may prove vital. Socially-dispersed small land holdings in Greece has led to widespread private property and housing, in contrast with the mass housing projects typically encountered in the rest of Europe.  Small land holdings historically determine a specific relation between the individual and the state in Greece that reinforces individuality while at the same time society and the state are treated by the individual as estranged or hostile entities.


Working Group 4 deals with research on spatial distribution of Allotment Gardens over urban territories, spatial impacts and transformations of the allotments with respect to their urban context and morphology. 

REFERENCE

4 Ιουλίου 2013

L'invention d'un architecte - Le voyage en Orient de Le Corbusier


Éditions de la Villette, Paris, 2013
535 pages
ISBN : 978-2-915-456-80-6

Sous la direction scientifique de Roberta Amirante, Burcu Kütükçoglu, Panayotis Tournikiotis, Yannis Tsiomis.

"A pied, à cheval, en bateau, en auto,..."
VON MOOS, Stanislaus - Notes sur les architectes voyageurs
DUMONT, Marie-Jeanne - William Ritter, inspirateur caché du Voyage d'Orient
BAUDOUÏ, Rémi - L'usager du monde. Voyager et correspondre avec ses proches

La leçon du voyage
GRAVAGNUOLO, Benedetto - Le voyage mental dans l'antiquité
AMIRANTE, Roberta - Entre les lignes : l'expérience du Voyage d'Orient
TAORMINA, Francesco - Une leçon d'architecture
MAISIAN, Jordana - L'art de la transposition ou comment poser un problème architectural ?
PISCOPO, Carmine - Les aquarelles du "Langage des pierres" et la mémoire du futur

Aventures photographiques
GRESLERI, Giuliano - L'Europe en zigzag et la dérive vers l'Orient
BENTON, Tim - Apprendre à voir
NAEGELE, Daniel - A quoi bon la mauvaise photographie ?
FRANCOIS, Arnaud - Les photographies d'Orient : vers l'abstraction architecturale

Les Balkans
YEROLYMPOS, Alexandra - La Grèce et les Balkans en 1911
UDOVICKI-SELB, Danilo François - Les Balkans, genèse des "Cinq points de l'architecture" ?
BOZDOGAN, Sibel - Entre orientalisme et découverte de la modernité

"Sur la terre turque"
AKCAN, Esra - L'héritage des photographies panoramiques d'Istanbul
ATAK, Tülay - Vieille ville, nouveaux fondements : l'Istanbul de Le Corbusier
SARKIS, Hashim - Bleu outremer. Déplacement géographique et urbanisme
BURIEL BIELZA, Luis - Sainte-Sophie, les rayons solaires à l'heure cosmique

Des yeux qui voient... l'Acropole
VERY, Françoise - La Grèce imaginée de Jeanneret
TSIOMIS, Yannis - L'Antiquité, Byzance et la mort
FARANTATOS, Panayotis - Entre Orient et Occident, l'autre Grèce
TSIAMBAOS, Kostas - Après l'écrasement : d'Eleusis à Delphes
KORRES, Manolis - Arrêt sur image : Athènes et l'Acropole en 1911

Le Parthénon
KONDARATOS, Savas - L’Acropole et son "autre" : Renan, Freud, Le Corbusier
COHEN, Jean-Louis - Vers une Acropole : d'Athènes à Ronchamp
TOURNIKIOTIS, Panayotis - La résurgence de l'Acropole
PENZ, François - L'ombre de l'Acropole. La Villa Savoye construite par le cinéma
IULIANO, Marco - Montage d'Orient

A travers Naples et l'Italie
FATIGATO, Orfina - A travers Naples
LINTON, Johan - La mémoire et les mots. Une relation ambivalente avec l'Italie
GILOT, Christian - Revenir sur ses pas. Le jeu savant, correct et magnifique des volumes découpés dans la lumière
BERRITTO, Alfonso Mattia - La chambre à ciel
CARRERI, Emanuele - Domus Dom-Ino. "Et le sol qui est un mur horizontal"
TALAMONA, Marida - A Rome, dans les pas de Le Corbusier
MORELLO Erica Valentina et LEONE, Ilario - Le Canope de la Villa d'Hadrien
LUCAN, Jacques - L'énigme de Pise

18 Ιουνίου 2013

ΤΟ ΚΕΝΟ / συμμετοχή



'μόνο ένα πράγμα φοβάσαι μην χαθεί
αυτό που έχει ήδη χαθεί για πάντα'

Το υπάρχον κτήριο είναι ένα μικρό λαϊκό νεοκλασικό των αρχών του 20ού αιώνα. Πριν λίγα χρόνια η μοναδική κάτοικος του σπιτιού απεβίωσε, αφήνοντάς το κενό. Η σημερινή ιδιοκτήτρια θέλησε να διατηρήσει πάση θυσία το υπάρχον κενό σπίτι ως μια ενσώματη μνήμη του προσώπου και ταυτόχρονα να το επεκτείνει εισάγοντας μία νέα κατασκευή. Το νέο κτήριο έρχεται να τοποθετηθεί στο σημερινό κενό-αυλή ώστε να αγκαλιάσει το παλιό κτήριο αναπτυσσόμενο περιμετρικά γύρω του. Το νέο παρακολουθεί το παλιό και το υποστηρίζει. Στέκεται δίπλα του σε μία συνειδητή προσπάθεια να έρθει σε διάλογο με αυτό και να το κατανοήσει-ενσωματώσει. Το αποτέλεσμα είναι μία σταδιακή προγραμματική και μορφολογική ώσμωση ανάμεσα στο παλιό και το νέο. Η αρχιτεκτονική αυτή ώσμωση παράγει έναν ενιαίο κενό χώρο ανοιχτού προγράμματος ο οποίος οικειοποιείται μέρος του παλιού σπιτιού εγγράφοντας τους εξωτερικούς του τοίχους και ανοίγματα ως δικά του, εσωτερικά, χωρικά στοιχεία. Η παλιά εξωτερική σκάλα, η κύρια είσοδος και το άνοιγμα του υπογείου, επανεμφανίζονται πλέον ως εσωτερικές προβολές στον νέο χώρο, ως εσωτερικοί δίοδοι επικοινωνίας. Η άνοδος προς τα πάνω - μία κίνηση η οποία διατρέχει διαδοχικά το παλιό και το νέο - δένει συνθετικά τα δύο κτηριακά σώματα ενδυναμώνοντας τον κατεξοχήν χώρο της επαφής τους, τη διαχρονική συμβολική τους σχέση.

29 Μαΐου 2013

Green mapping I



The main objective of the COST Action TU1201 is to study urban Allotment Gardens and their relevance for urban sustainable development by creating a scientific platform. During the last 20 years, due to densification of urban areas and increasing lose of green infrastructure, both a revival of interest in Allotment Gardens and simultaneous competition of other kind of land use occurred. The multi-character and partly contradictory nature of the Allotment Gardens makes it a relevant issue to be studied within different European urban contexts. Through selected case studies and in-depth research (into the areas of policy and urban development, sociology, ecology, urban design), focus of the Action will be on both qualitative and quantitative studies to comprehend challenges and opportunities in areas of urban design, sociology, ecology and policy. The relevance and potential of AG for urban development so far has not been studied from a European perspective. The Action will contribute to a better understanding of framwork conditions for policy actions in different European countries and emphasises to involve young researchers through well-organised networking practice.

18 Απριλίου 2013

Π house @ TheBest guide commercial












ή πως μπορείς να ανακαλύψεις τυχαία ένα σπίτι που έχεις σχεδιάσει να πρωταγωνιστεί σε διαφημιστικό!

ΣΕΝΑΡΙΟ: Παναγιώτης Φαφούτης
ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Παναγιώτης Φαφούτης - Γιώργος Κασιώνης
ΚΑΜΕΡΑ - ΜΟΝΤΑΖ: Γιώργος Κασιώνης
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ: Νίκος Ψαθογιαννάκης


http://vimeo.com/52675368

11 Απριλίου 2013

Metropolis


Η ουτοπική πρόταση

Γιώτα Αναστασάκη

Ενα κλείσιμο του ματιού στην Αθήνα και στην αρχιτεκτονική πρόκληση: ναι, αυτή είναι η περιγραφή που ταιριάζει στην επιλογή του Ιδρύματος Ωνάση εξαρχής να καθιερώσει ένα βραβείο ουτοπικής πρότασης για τον διαγωνισμό Rethink Athens. Τo διεθνές προσκλητήριο για την πρόταση που ουσιαστικά και λειτουργικά θα αλλάξει το καταπονημένο κέντρο της Αθήνας είχε και αυτή την πτυχή. Αλλωστε, η αρχιτεκτονική για να αναπτυχθεί και να εξελιχθεί χρειάζεται και ιδέες που μπορεί να μην είναι επιλύσιμες εκτός χαρτιού, όμως γεννούν ιδέες και νέους δημιουργικούς τρόπους. Ας μη λησμονούμε πως οι σημερινοί τεράστιοι αστέρες της διεθνούς αρχιτεκτονικής (Ζάζα Χαντίντ, Ρεμ Κούλχας κά.) ανέπτυξαν το προσωπικό τους στιλ σε περιόδους μεγάλης οικονομικής κρίσης. Χωρίς δουλειά και αναθέσεις, νέοι αρχιτέκτονες άρχισαν να πειραματίζονται με τις φόρμες στο χαρτί. Ετσι, όταν ήταν ώριμες οι συνθήκες να δεχτούν ένα νέο κύμα ιδεών και μορφών (εφαρμόσιμων πλέον μέσα από ειδική επεξεργασία), αναπτύχθηκε η νέα μορφή αρχιτεκτονικής που κυρίως βρήκε έκφραση σε χώρους που απευθύνονται σε ευρύ κοινό (όχι τόσο σε κατοικίες).

Αναζητώντας λοιπόν την ουτοπία, το Rethink Athens βράβευσε αυτή την ευφάνταστη και ικανή να σκεφτεί εκτός ορίων πρόταση που κατέθεσαν ο Κωνσταντίνος Τσαμπάος και η Μυρτώ Κιουρτή. Εφορμώντας από μια φράση του Ιμάνουελ Καντ: “Act as if your maxims should serve at the same time as the universal law”.

Η πρόταση εξαρχής εστίασε σε μια κοινά αποδεκτή αλήθεια που ευθύνεται για την κακοδαιμονία της Αθήνας: στην αδιαφορία που συχνά δείχνει τόσο το λεγόμενο κράτος όσο και οι ίδιοι οι πολίτες για τον δημόσιο χώρο. Η έλλειψη της κουλτούρας του υπεύθυνου πολίτη απέναντι στην ίδια του την πόλη προκαλεί αλλοιώσεις στον δημόσιο χώρο και τον ρίχνει βορά στην παραβατικότητα και την εξαθλίωση. Με χαρακτηριστικότερη περίπτωση αυτή της Ομόνοιας, όπως επισημαίνουν οι Κωνσταντίνος Τσαμπάος και Μυρτώ Κιουρτή. Μέσα από αυτή τη διαπίστωση, προχώρησαν στη διατύπωση της πρότασής τους, που κέρδισε το βραβείο της ουτοπικής, εισάγοντας βασικές αρχές και μεθόδους της αρχιτεκτονικής, της κοινωνιολογίας και της κοινωνικής ανθρωπολογίας. Η διεπιστημονική αυτή προσέγγιση στοχεύει στον μετασχηματισμό της οδού Πανεπιστημίου σε έναν δημόσιο χώρο ο οποίος θα βοηθήσει τους Αθηναίους να επαναπροσδιορίσουν κριτικά τη σχέση τους με τον δημόσιο βίο.

Ομως η ανάλυση της περίπλοκης σχέσης του Αθηναίου με τον δημόσιο χώρο -και την αντιμετώπιση του ιδιωτικού του χώρου- κρίθηκε αναγκαία. Η ομάδα που διακρίθηκε ήθελε να αποσαφηνίσει πώς ακριβώς διαμορφώνεται η σχέση ανάμεσα στο ιδιωτικό και το συλλογικό. Να απογυμνώσει αυτόν τον μηχανισμό, αφού «ως γνωστόν η διασπορά της ιδιοκτησίας στα μεσαία στρώματα οδήγησε στην περίπτωση της Ελλάδας σε εκτεταμένη ιδιοκατοίκηση σε αντίθεση με το καθεστώς της μαζικής κατοικίας χαρακτηριστικό της Δυτικής Ευρώπης. Η κοινωνική διασπορά της μικρής ιδιοκτησίας διαμορφώνει στην περίπτωση της Ελλάδας μια ειδική σχέση ανάμεσα στο άτομο και την κοινωνία. Σε αυτή οφείλεται η έντονη ατομικότητα που χαρακτηρίζει τους Ελληνες πολίτες, αλλά και η μειωμένη κοινωνική συνείδηση».

Η κεντρική ιδέα της πρότασης, λοιπόν, έρχεται να εισάγει την επαναστατική έννοια της υιοθεσίας τμημάτων του δημόσιου χώρου από τους πολίτες! Ενα σημαντικό άλμα μπροστά από την ευρέως διαδομένη σε μητροπόλεις του κόσμου τεχνική του guerilla gardening. Δηλαδή της «κατάληψης» κενών χώρων με χώμα στις πόλεις για τη δημιουργία βοτανικών κήπων. Μια τάση που βλέπουμε εσχάτως και στην Αττική – στον Κεραμεικό, στο Νέο Ηράκλειο, αλλά και αλλού. Ακολουθεί αναλυτικά το σκεπτικό των Κωνσταντίνου Τσιαμπάου και Μυρτώς Κιουρτή.

Η πρότασή μας για την οδό Πανεπιστημίου στοχεύει σε έναν επαναπροσδιορισμό της παραπάνω κοινωνικής και ιστορικής συνθήκης. Προτείνουμε τον επιμερισμό της κεντρικής περιοχής της οδού Πανεπιστημίου σε μικρά κομμάτια διαστάσεων 4 μέτρων πλάτους επί 12 μέτρων μήκους. Καλούμε στη συνέχεια τους πολίτες της Αθήνας να υιοθετήσουν τα επιμέρους αυτά τμήματα του δημόσιου χώρου μέσω ανοιχτής πρόσκλησης και κλήρωσης η οποία θα ενσωματώνει συγκεκριμένα κριτήρια. Προτείνουμε μια σειρά αναλυτικών κανονισμών με τη μορφή μιας Χάρτας της Πανεπιστημίου, η οποία θα ορίζει με ακρίβεια τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των πολιτών απέναντι στο κομμάτι του δημόσιου χώρου το οποίο θα υιοθετούν. Η περίοδος υιοθεσίας των τμημάτων του αστικού χώρου θα είναι τέσσερα χρόνια.

Μπροστά στην τριλογία της Βιβλιοθήκης, του Πανεπιστημίου και της Ακαδημίας, τα τμήματα του δημόσιου χώρου θα προσφέρονται για υιοθεσία σε Ελληνες πολίτες που έχουν διακριθεί για την προσφορά τους στις τέχνες και στα γράμματα. Η επιλογή τους θα γίνεται ανά τρία χρόνια από τη σύγκλητο του Πανεπιστημίου και την Ακαδημία Αθηνών.

Η οδός Πανεπιστημίου μπορεί με τον τρόπο αυτό να λειτουργήσει ως εκπαιδευτική διαδικασία η οποία στοχεύει στον επαναπροσδιορισμό της σχέσης των Ελλήνων πολιτών με τον δημόσιο βίο. Η παραπάνω διαδικασία θα βοηθήσει στην αλλαγή της νοοτροπίας των Ελλήνων πολιτών, δείχνοντας ότι ο σεβασμός των νόμων και του δημόσιου χώρου δεν περιορίζει τη δημιουργικότητα ή την ελευθερία αλλά αντίθετα διασφαλίζει και ενισχύει και τις δύο.

http://www.metropolispress.gr/

Athensvoice.gr


Στην πόλη μας σαν «στο σπίτι μας»

Οι αρχιτέκτονες που απέσπασαν το βραβείο καλύτερης «ουτοπικής πρότασης» στον διαγωνισμό Re-think Athens, εξηγούν τη φιλοσοφία του σχεδίου τους.

Των Κώστα Τσιαμπάου και Μυρτώς Κιούρτη

Γιατί είναι έτσι οι πόλεις μας; Φταίει το κράτος; Φταίνε οι αρχιτέκτονες; Ή μήπως η σχέση που έχουμε εμείς οι ίδιοι, οι Έλληνες πολίτες, με το δημόσιο χώρο;

Η εικόνα της ελληνικής πόλης είναι η αντανάκλαση του πώς αντιλαμβανόμαστε και πώς διαπραγματευόμαστε τη σχέση μας όχι μόνο με το δημόσιο χώρο, αλλά με το δημόσιο βίο και με την κοινωνία συνολικά, με ό,τι δηλαδή εκτείνεται πέρα από τον προστατευτικό και μαζί προστατευμένο κλοιό της ιδιωτικής μας σφαίρας.

Οι Έλληνες έχουμε μια ιδιόμορφη σχέση με το συλλογικό, το δημόσιο. Σαν άνθρωποι νοιαζόμαστε ιδιαίτερα για ό,τι νιώθουμε ότι είναι κτήμα μας, περιουσία μας, δικό μας ή των «δικών» μας. Οτιδήποτε όμως βρίσκεται εκτός αυτών των ορίων, όπως το δημόσιο ή το συλλογικό, μας μοιάζει ανοίκειο, ξένο (δηλαδή από-έξω), εξωτερικό και συχνά το αντιμετωπίζουμε με αδιαφορία, αν όχι με εχθρότητα. Αυτή η ιδιότυπη σχέση που έχουμε με οτιδήποτε είναι δημόσιο βασίζεται κυρίως σε πολιτισμικές ιδιαιτερότητες της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας.

Στην Ελλάδα ο καθένας μας κατέχει συνήθως ένα μικρό κομμάτι ιδιοκτησίας, το οποίο έχει δικαίωμα να φτιάξει όπως αυτός νομίζει: είναι ο χώρος του, το σπίτι του, το ισχυρό αυτό κύτταρο της ιδιωτικής του ζωής. Είναι άλλωστε γνωστό ότι η Ελλάδα παρουσιάζει ένα πολύ μεγάλο ποσοστό διασποράς της ιδιοκτησίας και αντίστοιχα υψηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης, πολύ μεγαλύτερο από αυτό που συναντάμε στις υπόλοιπες δυτικές κοινωνίες. Στην Ελλάδα η σχέση του ατόμου με τον δικό του, προσωπικό, ιδιωτικό και άρα οικείο χώρο είναι εξαιρετικά σημαντική. Οι Έλληνες αγαπάμε τα σπίτια μας, νιώθουμε υπεύθυνοι για αυτά, τα φροντίζουμε, τα θεωρούμε σχεδόν προέκταση του εαυτού μας.

Αντίθετα, με έναν περίεργο τρόπο, νιώθουμε ότι ο δημόσιος χώρος, η πόλη, δεν μας ανήκει, τουλάχιστον όχι με τον τρόπο που μας ανήκει το δικό μας μικρότερο ή μεγαλύτερο κομματάκι γης. Έτσι, για παράδειγμα, θεωρούμε εντελώς ανάρμοστο να έχουμε σκουπίδια στο σαλόνι μας, όχι όμως και τόσο τραγικό να έχουμε σκουπίδια στο σαλόνι της πόλης μας, δηλαδή στις πλατείες της. Θα ποτίσουμε τις γλάστρες στο περιμετρικό μας μπαλκόνι, πολύ σπάνια όμως τα δεντράκια στο δημόσιο μπαλκόνι, δηλαδή στο πεζοδρόμιό μας.

Κι αυτό γιατί θεωρούμε ότι για αυτόν το χώρο, ο οποίος δεν είναι δικός μας, δεν είναι το σπίτι μας, κάποιος άλλος, που δεν είμαστε εμείς, είναι υπεύθυνος, κάποιος άλλος θα τον φροντίσει, κάποιος άλλος θα τον νοιαστεί, κάποιος άλλος θα τον προστατεύσει. Μόνο που στην πραγματικότητα αυτός ο «άλλος» δεν υπάρχει ή τουλάχιστον δεν υπάρχει με τον τρόπο που εμείς τον φανταζόμαστε. Διότι αυτός ο «άλλος» είναι απλά όλοι εμείς μαζί.

Κάνοντας αυτές τις σκέψεις αποφασίσαμε να συμμετέχουμε στον ευρωπαϊκό αρχιτεκτονικό διαγωνισμό Re-Think Athens, για τον ανασχεδιασμό του κέντρου της Αθήνας με άξονα την οδό Πανεπιστημίου, θέλοντας να προτείνουμε κάτι που θα επιχειρούσε να αλλάξει αυτή ακριβώς την σχέση μας με την πόλη.

Σκεφτήκαμε ότι αφού οι Έλληνες έχουμε μάθει να αγαπάμε τόσο πολύ το δικό μας χώρο και αφού δεν έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε δικόν μας το χώρο της πόλης, τότε ας κάνουμε το εξής: ας πάρουμε αυτόν το δημόσιο χώρο, την Πανεπιστημίου για παράδειγμα, και ας τη χωρίσουμε σε μικρά κομμάτια γης των 50 τετραγωνικών, δηλαδή περίπου όσο είναι ένα δυάρι. Ας καλέσουμε μετά τους Αθηναίους πολίτες να «υιοθετήσουν» ο καθένας ένα τέτοιο μικρό κομμάτι γης, να αναλάβουν δηλαδή υπό την προστασία τους, σαν να είναι σπίτι τους, ένα τμήμα του δημόσιου χώρου της πόλης.

Η περίοδος υιοθεσίας των μικρών αυτών δημόσιων-ιδιωτικών χώρων θα είναι τέσσερα χρόνια. Οι πολίτες που θα υιοθετούν τμήματα του δημόσιου χώρου θα επιλέγονται βάσει ενός κειμένου τους στο οποίο θα αναφέρουν για ποιους λόγους επιθυμούν να συμμετέχουν σε μια τέτοια διαδικασία. Η επιλογή θα γίνεται από μια επιτροπή η οποία θα απαρτίζεται από εκπροσώπους του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, του Δήμου Αθηναίων, της Σχολής Αρχιτεκτόνων του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου, της Σχολής Νομικών, Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών, του Πανεπιστημίου Αθηνών και της Ακαδημίας Αθηνών.

Ο κάθε Αθηναίος ο οποίος θα υιοθετεί ένα τέτοιο κομματάκι του δημόσιου χώρου θα μπορεί να φυτέψει εκεί το δέντρο του και να φτιάξει, σε συνεργασία με ένα εργαστήριο που θα υποστηρίζεται από τη Σχολή Αρχιτεκτόνων και τη Σχολή Καλών Τεχνών, μια μικρή κατασκευή, όπως ένα στέγαστρο, ένα καθιστικό, ένα έργο τέχνης. Επίσης θα μπορεί να «κλείνει» αυτό το κομμάτι του δημόσιου χώρου τρεις φορές τον χρόνο προκειμένου να κάνει εκεί τη γιορτή του ή το πάρτι του των γενεθλίων του. Κάθε πολίτης τέλος θα έχει δικαίωμα και μαζί υποχρέωση να αναγράφει το όνομά του και μαζί μια φράση που τον εκφράζει, στο δάπεδο του δικού του δημόσιου χώρου.

Αυτή η κίνηση θα είναι δηλωτική του συμβολαίου που συνάπτει με την πόλη, ότι αυτός δηλαδή θα έχει υπ’ ευθύνη του αυτό το μικρό κομμάτι γης που όλοι εμείς του εμπιστευόμαστε. Ας θυμηθούμε εδώ μια πρακτική που μας έρχεται από τα παλιά και η οποία φαίνεται ότι στην ελληνική περίπτωση λειτουργεί καλά. Στα χωριά, μπορεί κάποιος να δωρίσει κάτι στην κοινότητα, όπως τη βρύση της πλατείας. Πάντα ο δωρητής αναγράφει το όνομά του σε αυτό που προσφέρει και έτσι καθίσταται υπεύθυνος για την καλή λειτουργία του και τη συντήρησή του. Στη συνέχεια μιας τέτοιας παράδοσης βρίσκεται και η πρακτική της αναγραφής του ονόματος του πολίτη που υιοθετεί μέρος του δημοσίου χώρου στην περίπτωση της Πανεπιστημίου.

Για να μπορέσει να λειτουργήσει αποτελεσματικά μια τέτοια συνθήκη θα υπάρχει μια σειρά από κανονισμούς (η Χάρτα της Πανεπιστημίου) όπου θα ορίζονται ποιες ακριβώς είναι οι υποχρεώσεις και ποια τα δικαιώματα των πολιτών οι οποίοι συμμετέχουν σε αυτή τη διαδικασία. Με έναν τέτοιο τρόπο η οδός Πανεπιστημίου θα μπορούσε να γίνει το πείραμα και μαζί το σύμβολο μιας νέας σχέσης μας με το δημόσιο χώρο, το δημόσιο βίο και την κοινωνία μας συνολικά. Στο κέντρο δηλαδή της πόλης μας, θα δοκιμάζαμε τους εαυτούς μας, και θα προσπαθούσαμε να αμφισβητήσουμε συνήθειες και νοοτροπίες που μέχρι σήμερα μας εμποδίζουν να φτιάξουμε την πόλη μας και μαζί με αυτήν την κοινωνία μας όπως στ' αλήθεια τις θέλουμε: αγαπώντας τες δηλαδή και φροντίζοντάς τες σαν να είναι το σπίτι μας!

Η συμμετοχή μας, την οποία δουλέψαμε σε συνεργασία με τον κοινωνιολόγο Παναγή Παναγιωτόπουλο, διακρίθηκε στο διαγωνισμό αποσπώντας το βραβείο της καλύτερης ουτοπικής πρότασης. Νιώθουμε μεγάλη χαρά για αυτή τη βράβευση αν και εμείς από την αρχή πιστεύαμε ότι η πρότασή μας είναι μια ουτοπία «ρεαλιστική», ένα όραμα δηλαδή για την Αθήνα που όμως πατάει πάνω στην πραγματικότητα αυτού που όντως είμαστε.

Αυγή 24/3/2013

"Μία από τις προτάσεις, που παρουσιάζεται ακριβώς απέναντι από την είσοδο στην έκθεση, μας προτρέπει: «Βγείτε από το σαλόνι σας και δημιουργήστε την πόλη σας τώρα. Ο καταλύτης θα είναι ο υπεύθυνος πολίτης και όχι μια επιπόλαια σχεδιασμένη εικόνα». Δεν είναι μάλλον τυχαίο ότι σ’ αυτήν απονεμήθηκε το «βραβείο ουτοπικής πρότασης». Ίσως όμως αυτή την προτροπή αξίζει να την πάρουμε στα σοβαρά όσες και όσοι έχουμε τοποθετηθεί έξω από τα ενδιαφέροντα και τις στοχεύσεις του διαγωνισμού, προκειμένου να διεκδικήσουμε δικαίωμα στην ουτοπία, σε μια πόλη που θα είναι (και) δική μας."
Ντίνα Βαΐου 

9 Απριλίου 2013

Ποντίκι 4/4/2013


Η  «ουτοπική» ανάπλαση της Πανεπιστημίου
Βάλια Μπαζού

Πως θα σας φαινόταν εάν δήµος και ΥΠΕΚΑ ανακοίνωναν ότι αποφάσισαν να κόψουν την Πανεπιστηµίου σε «οικόπεδα» και σας καλούσαν να συµµετάσχετε στην ανάπλασή της, «υιοθετώντας» για τέσσερα χρόνια µια έκταση στην κεντρική λεωφόρο της πόλης, διαστάσεων 4 επί 12 µέτρα. Ένα «οικόπεδο» 50 τετραγωνικών, όσο, δηλαδή, είναι ένα τυπικό δυάρι, το οποίο θα έφερε το όνοµά σας και στο οποίο θα µπορούσατε να βάλετε καθιστικά, να φυτέψετε λουλούδια και φυτά, να έχετε την ευθύνη του για όσο διάστηµα κρατούσε η «υιοθεσία» και για τρεις µέρες τον χρόνο να το χρησιµοποιήσετε αποκλειστικά εσείς για να κάνετε το πάρτι γενεθλίων σας ή µια εκδήλωση, από έκθεση φωτογραφίας µέχρι ανάγνωση παραµυθιών. Η ερώτηση είναι, βέβαια, υποθετική, αφού δεν πρόκειται ούτεο δήµος ούτε το ΥΠΕΚΑ να σας ενοχλήσουν… Άλλωστε µιλάµε για την κεντρική ιδέα της πρότασης των αρχιτεκτόνων Κωνσταντίνου Τσιαµπάου και Μυρτώς Κιουρτή, οι οποίοι πήραν το βραβείο ουτοπικής πρότασης στον διεθνή διαγωνισµό ReThink Athens, που έγινε µε πρωτοβουλία του Ιδρύµατος Ωνάση για την πεζοδρόµηση - ανάπλαση της Πανεπιστηµίου και της πλατείας Οµονοίας.
Το «Πράσινο Ποντίκι» συνάντησε τους δυο αρχιτέκτονες σε µια προσπάθεια να δει πίσω από τις γραµµές της πρότασης και να καταλάβει τι σηµαίνει συµµετοχική ανάπλαση και γιατί κινείται στη σφαίρα της ουτοπίας.

Εχθρικό έδαφος
∆εν πιστεύουµε στις ουτοπίες, µας ξεκαθάρισαν από την αρχή ο Κωνσταντίνος Τσιαµπάος και η Μυρτώ Κιουρτή, επισηµαίνοντας ότι στόχος τους µε τη συµµετοχή τους στον διεθνή διαγωνισµό, και µάλιστα µε την επιλογή τους η πρόταση να ξεχωρίσει ως «ουτοπική», ήταν να καταθέσουν την ανησυχία τους και µια πρόταση που θα µπορούσε να λειτουργήσει ως «τροφή για σκέψη» και προς τους αρµοδίους αλλά και προς τους πολίτες. «Η κεντρική µας ιδέα είναι η συσχέτιση της αρχιτεκτονικής µε το ευρύ κοινό µέσα από µια προσέγγιση που βασίζεται σε αρχές και µεθόδους της αρχιτεκτονικής, της κοινωνιολογίας και της κοινωνικής ανθρωπολογίας», µας είπε η Μυρτώ Κιουρτή. Και αυτός ο επαναπροσδιορισµός είναι άκρως αναγκαίος, υπογραµµίζει ο Κωνσταντίνος Τσιαµπάος, «αφού ο πολίτης νιώθει τον δηµόσιο χώρο ως εχθρικό έδαφος και στην καλύτερη περίπτωση τον αντιµετωπίζει µε αδιαφορία, όπως και οι αρχές». Η σχέση των Ελλήνων πολιτών µε τον δηµόσιο χώρο, επισηµαίνουν οι δυο αρχιτέκτονες, δεν ήταν διαφορετική στο παρελθόν από ό,τι είναι σήµερα. «∆εν είναι κάτι που υπήρχε και το χάσαµε», µας είπε ο κ. Τσιαµπάος. «Είναι µια σχέση που διαµορφώθηκε µέσα στον χρόνο, που χαρακτηρίζεται από την κοινωνική διασπορά της µικρής ιδιοκτησίας, η οποία διαµόρφωσε στην περίπτωση της Ελλάδας µια ειδική σχέση ανάµεσα στο άτοµο και την κοινωνία». «Με την πρότασή µας», υπογραµµίζει η Μυρτώ Κιουρτή, «θέλουµε να συµβάλουµε σε µια συζήτηση για την ανάγκη ο καθένας µας να ενδιαφερθεί για τον δηµόσιο χώρο µέσα από την κατανόηση ότι δεν πρόκειται για κάτι ξένο, αλλά για έναν χώρο που ανήκει σε όλους µας. Η πρότασή µας για τηνοδό Πανεπιστημίου στοχεύει σε έναν επαναπροσδιορισμό της παραπάνω κοινωνικής και ιστορικής συνθήκης».

Η Χάρτα της Πανεπιστημίου
Το σκεπτικό των δυο αρχιτεκτόνων για την Πανεπιστημίου είναι να γίνει ο επιμερισμός της λεωφόρου και στη συνέχεια να κληθούν οι πολίτες να υιοθετήσουν τα επιμέρους τμήματα του δημόσιου χώρου μέσω ανοιχτής πρόσκλησης και κλήρωσης, η οποία θα ενσωματώνει συγκεκριμένα κριτήρια. «Προτείνουμε τη συγγραφή μιας Χάρτας της Πανεπιστημίου, η οποία θα ορίζει με ακρίβεια τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των πολιτών απέναντι στο κομμάτι του δημόσιου χώρου το οποίο θα υιοθετούν», μας είπαν οι δυο αρχιτέκτονες, συμπληρώνοντας ότι θα μπορούσε να υπάρχει επιτροπή αξιολόγησης των αιτήσεων, ενώ ο κάθε ενδιαφερόμενος πολίτης θα κατέθετε ένα κείμενο στο οποίο θα εξηγούσε γιατί θέλει να υιοθετήσει έναν δημόσιο χώρο.
Η οδός Πανεπιστημίου μπορεί με τον τρόπο αυτό να λειτουργήσει ως εκπαιδευτική διαδικασία, η οποία στοχεύει στον επαναπροσδιορισμό της σχέσης των Ελλήνων πολιτών με τον δημόσιο χώρο και ίσως βοηθήσει στην αλλαγή της νοοτροπίας, «δείχνοντας ότι ο σεβασμός των νόμων και του δημόσιου χώρου δεν περιορίζει τη δημιουργικότητα ή την ελευθερία, αλλά αντίθετα διασφαλίζει και ενισχύει και τις δύο».

Η «αποκάλυψη» της Ομόνοιας

Η περίπτωση της πλατείας Ομονοίας, του πιο σημαντικού συγκοινωνιακού κόμβου του κέντρου της Αθήνας, είναι – σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Τσιαμπάο και τη Μυρτώ Κιουρτή –, ίσως, το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ότι ακόμα και αξιόλογες προτάσεις πολεοδόμων και αρχιτεκτόνων αποτυγχάνουν, καθώς με το πέρασμα του χρόνου ο σχεδιασμένος χώρος παρουσιάζει σημάδια εγκατάλειψης και έντονης φθοράς. Η πρότασή τους είναι η «αποκάλυψη» της δυναμικής που κρύβει η ιστορική πλατεία, μια δυναμική που συνίσταται στους χιλιάδες ανθρώπους που καθημερινά κινούνται υπογείως. Όπως επισημαίνουν κρύβοντας την πραγματική λειτουργία της Ομόνοιας και προσπαθώντας κάθε φορά σε κάθε απόπειρα ανάπλασης που έχει γίνει να δημιουργηθεί μια πλατεία παραδοσιακού τύπου, το μοντέλο αποτυγχάνει να αντιμετωπίσει την ιδιότυπη περίπτωση της περιοχής. Στον «ουτοπικό» τους σχεδιασμό προτείνουν την «αποκάλυψη» της περιοχής και τη μετατροπή του υπόγειου συγκοινωνιακού κόμβου σε έναν ανοικτό χώρο, όπου πρωταγωνιστές θα είναι οι χιλιάδες πολίτες που καθημερινά περνούν από την περιοχή. Την ίδια πρόταση κάνουν οι δυο αρχιτέκτονες και για την περίπτωση της Κοραή μέσα από την «αποκάλυψη» της εισόδου του μετρό που συνδέεται νοητά με το Πανεπιστήμιο.

27 Φεβρουαρίου 2013

RETHINK ATHENS / UTOPIAN AWARD



"Act as if your maxims should serve at the same time as the universal law"
Immanuel Kant, Foundations of the Metaphysics of Morals

The public space in Greece is usually neglected by the authorities and treated with indifference and hostility by the Greek citizens. As a consequence even highly sophisticated urban design often fails to produce a public space which is functional in the long term. Omonia square is a vivid example of this case.
In order to redefine the relation between urban design and the particularities of the Greek case we propose an approach that is based in the architectural discipline and at the same time uses tools and methodologies borrowed from sociology and social anthropology. This interdisciplinary approach aims at providing a framework which insures that Panepistimiou Street becomes a place that engages with the citizens of Athens and at the same time redefines their relationship with the public realm.
In order to understand this relationship we have to examine the Greek mentalities that define the relation between the collective and the individual. Socially-dispersed small land holdings in Greece has led to widespread private property and housing, in contrast with the mass housing projects typically encountered in the rest of Europe. Small land holdings historically determined a specific relation between the individual and the state that reinforces individuality while at the same time society and the state are treated by the individual as hostile entities.
Panepistimiou street can become a case study for the creative redefinition of this social and historical convention. We divide the length of the central area of Panepistimiou Street into small pieces of land. We ask the citizens of Athens to adopt these pieces of urban space for a four years period, through a lottery selection process which incorporates certain criteria. There will be a series of analytical regulations in the form of a Panepistimiou Street Charter which will insure that the citizens will have very well defined rights and obligations towards their public place.
In front of the Library, the University, and the Academy pieces of land will be offered for adoption to Greek citizens who are recognized by their significant contribution to the arts and the sciences and will be selected every four years by the president board of the Academy of Athens and the senate of the National University of Athens.
Panepistimiou street offers the opportunity to establish a creative and educational process that will help Greek citizens to reconceptualize their relationship with the social realm. Panepistimiou Street will offer the opportunity to establish an educational process. Participating in the interpretation, transformation and maintenance of the public space will help the citizens of Athens to understand that by co-defining and respecting a common set of rules and regulations they do not restrict their creativity or individual freedom but on the contrary they insure and even reinforce them both.
The catalyst towards a new city center will be its active and responsible citizens and not its superficially redesigned image. 

THE PANEPISTIMIOU STREET CHARTER

1. The rights and obligations of the adoptive citizens will be analytically determined through a series of regulations that takes the form of a Charter. The Panepistimiou Street Charter pays homage at the Athens Charter by Le Corbusier. The aim of the Charter is to define the citizens’ rights and obligations towards the public space not as imposed restrictions but as well designed common agreements. The Panepistimiou street Charter will insure that the adoptive citizens will be able to express their own individuality respecting the individuality of the others and insure a collectivity which is functional and stimulating at the same time.
2. The small land holdings will be adopted for a period of four (4) years by a citizen of Athens or by a non-profit organization through lottery. The lottery process will incorporate certain criteria. Every citizen or non profit organization willing to adopt a small land holding in Panepistimiou Street has to submit a statement of purpose describing why they are interested in participating in the Panepistimiou Street Project. These statements will be evaluated by a committee.
3. The committee who will be responsible for evaluating the statements of purpose will be constituted by five members. One member of the committee will be commissioned by the Ministry of the Environment, Energy and Climate Change, one will be assigned by the Municipality of Athens, one by the School of Architecture of the National Technical University of Athens, one by the School of Law, Economics and Political Sciences of the National and Kapodistrian University of Athens and one by the Academy of Athens.
4. The pavement of the adopted spaces will be made out of concrete. The adoptive citizens of non profit organizations will have their name engraved in the pavement of the adopted public place for the four year period of the adoption. The adoptive citizens or non profit organizations will also have the right to engrave into the pavement a personal quote.
5. Every adopted urban place will have a seat in the form of a household couch made out of concrete.
6. In both sides of the streets we keep a lane of four (4) meters width as a typical pedestrian walk.
7. The cafeterias and restaurants across the street will be able to use part of this pedestrian walk as is the usually case in the Greek cities.
8. Each citizen or non-profit organization will have the right to organize non commercial events that take place in the adopted public place three times a year after informing the Municipality of Athens for the dates of the events.
9. The citizens will also have the right to install certain additional constructions in predetermined places in their pubic space such as urban furniture, small shelters or pieces of art for the four years period of their space adoption. All the additional constructions will be paid by the citizens and will de designed and produced in collaboration with a workshop staffed with architects, industrial designers and technicians appointed by the Municipality of Athens and the School of Architecture in the National Technical University of Athens.
10. An adoptive citizen or non-profit organization does not have the right to forbid the free pedestrian circulation throughout the adopted land holding, except the days of the events that take place in the adopted public space.
11. An adoptive citizen or non-profit organization does not have the right to forbid the public use of the concrete seat in the adopted land holding, except the days of the events that take place in the adopted public space.
12. Every adoptive citizen or non-profit organization has the right to be present and active in the adopted public space without any restriction or control apart from the generally defined legality.
13. Panepistimiou street and Patision Street have now two arrows of trees. All the healthy trees will remain in place and more trees of the same species will be planted in order to supplement the same arrows. Every adopted urban place will have a tree. Each citizen will be responsible for the tree in his or her public place.
14. The adoptive citizens or non-profit organizations will hold a high supervision on their land holding insuring the maintenance and the general quality of their public space.


Cultural background and future prospects

We believe that Panepistimiou street will work as an educational process for the Greek citizens, a process that will help them redefine their relationship with the public space. The engravement of the adoptive citizens’ name will expose the individuals in the eyes of the community enforcing the sense of the responsibility of the individual towards the collective.
In traditional Greek agricultural society, individuals would take care of the public space such as the village square or a village’s street. Members of the community would have the chance to offer an urban infrastructure in the form of a donation to the community. Fountains, public faucets, sculptures, pavements, trees were some of the urban infrastructure offered by specific individuals in the form of donations to the community. Part of this process that reinforced the relation between the individual and the collective was the engravement of his or her name, so that the community remembers the donation and honors the donator. The Panepistimiou project reinterprets this tradition in a contemporary way.
Greek society is a hybrid between tradition and hyper-modernity. We can assume that behaviors towards the public space are shaped through this particular social and historical convention. We believe that this can lead to the transformation of the Greek attitude towards the city and the elaboration of a strong civic culture for the citizens of Athens.

Omonia Square

Omonia square is the most important traffic hub of Athens. The electric railway and metro station occupy the whole underground area. Thousands of people travel everyday through the city using Omonia square as a crossing point. Until now the dynamism of this crossing point is completely hidden while thousands of people spend some time everyday underground walking or waiting for their train in low ceiling spaces. Hiding the real function of Omonia and trying nostalgically to create a traditional square in the form of a 19th century urban plaza will always fail to face the case of Omonia. We propose to uncover the whole area and transform the underground railway and metro station to an open space. This way we provide the citizens of Athens with an open air metro station in the heart of the city. Omonia square will be successful when we respect its true power, the thousands of citizens who travel everyday throughout the city highlighting this contemporary urban factor.
We propose the same in the case of Korai street uncovering the entrance to the metro station across the building of Panepistimio. 

Ευρωπαϊκός Αρχιτεκτονικός Διαγωνισμός για την ανασυγκρότηση του κέντρου της Αθήνας «Rethink Athens, ξανα-σκέψου την Αθήνα» / Τιμητικό Βραβείο Ουτοπικής πρότασης / Αρχιτέκτονες: Κώστας Τσιαμπάος-Μυρτώ Κιούρτη / Σύμβουλος: Παναγής Παναγιωτόπουλος (Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης ΕΚΠΑ).

15 Φεβρουαρίου 2013

ΜΗΧΑΝΗ ΕΠΑΝΕΚΚΙΝΗΣΗΣ





ΜΗΧΑΝΗ ΕΠΑΝΕΚΚΙΝΗΣΗΣ

Το κτήριο του ΣΙΛΟ του Πειραιά είναι ένα μοναδικό δείγμα μοντέρνας βιομηχανικής αρχιτεκτονικής στον ελληνικό χώρο. Ένα κτήριο το οποίο συμβολίζει μέσα από τη μορφή του αλλά κυρίως μέσα από τη λειτουργία του τον μοντερνισμό ως την κατεξοχήν εποχή η οποία προέβαλε ως αξία την ανάπτυξη, την πρόοδο και την ευημερία για όλους. Το ΣΙΛΟ ως ένα κτήριο-μηχανή μέσα στο οποίο τα σιτηρά κυκλοφορούσαν, καθαρίζονταν, αναδιανέμονταν, μοιράζονταν με σκοπό να προσφερθούν στη αναπτυσσόμενη ελληνική κοινωνία για πενήντα και πλέον χρόνια δεν λειτουργεί πια. Αυτό όμως το ‘ζωντανό’ μηχάνημα με τους κινούμενους γερανούς, τον δυνατό ταινιόδρομο, τα αεικίνητα αναβατόρια, τις στιβαρές κυψέλες, τους δεκάδες αγωγούς στέκεται εκεί έτοιμο να υποδεχτεί τη νέα χρήση. Στόχος της πρότασης μας είναι αυτή η μηχανή να αναβιώσει μπαίνοντας ξανά ‘μπροστά’, να ξαναλειτουργήσει, να επανεκκινήσει υπηρετώντας έναν καινούργιο σημαντικό ρόλο.

ΚΤΗΡΙΟ
Το κτήριο του ΣΙΛΟ, το οποίο θα υποδεχθεί το μουσείο, αντιμετωπίζεται εξαρχής όχι ως ένα απλό κέλυφος με όγκους, κενά και πλήρη αλλά ως μια μηχανή. Μια μηχανή η οποία ενέχει μια σχεδιασμένη συνθετότητα ως προς τον σχεδιασμό της αλλά ταυτόχρονα και μια καθαρότητα και σαφήνεια ως προς τη λειτουργία της. Ο επισκέπτης του μουσείου βιώνει αυτή την εμπειρία κινούμενος μέσα σε αυτήν την τεράστια μηχανή και μάλιστα ακολουθώντας μια συγκεκριμένη και προδιαγεγραμμένη πορεία ανάλογη της αρχικής: εισέρχεται στην είσοδο του μουσείου η οποία τοποθετείται στο νότιο άκρο του ταινιόδρομου. Κινείται κατά μήκος του ταινιόδρομου πάνω σε έναν κυλιόμενο διάδρομο. Ανέρχεται στην τελευταία στάθμη μέσα από ανελκυστήρες-αναβατόρια. Παίρνει μια μηχανική ράμπα. Κατεβαίνει με ανελκυστήρες σε μια μεσαία στάθμη στην καρδιά των κυψελών και κινείται ανάμεσά τους. Συνεχίζει τη μηχανική καταβύθιση σε ένα κατώτερο επίπεδο και ακολουθεί μια ακόμα κινούμενη ράμπα η οποία τον βγάζει στην αρχική στάθμη. Τέλος μέσα από μια κυλιόμενη σκάλα βγαίνει στην πλατεία του μουσείου.
Αυτή η πορεία – από τον ταινιόδρομο, στα αναβατόρια, ψηλά στους τελευταίους ορόφους και κατόπιν από εκεί στις κυψέλες προς τα κάτω και τελικά έξω στο ύπαιθρο - αποτελεί και το ιδεόγραμμα της λειτουργίας του ΣΙΛΟ. Με αυτόν τον τρόπο η πορεία-εμπειρία μέσα στο κτήριο-μηχανή συντίθεται με μια παράλληλη ευφάνταστη πορεία μέσα στο μουσείο. Αυτή η σύνθεση-ταύτιση της μηχανικής πορείας με την μουσειολογική αφήγηση αποτελεί ένα εύρημα το οποίο οργανώνει συνθετικά όλο το κτήριο και αρθρώνει τις ενότητές του.

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
Η επέμβαση στοχεύει στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου αστικού τοπίου που θα γίνει υπερτοπικός πόλος ψυχαγωγίας και αναψυχής. Ο νέος τόπος χαρακτηρίζεται από την συμπαρουσία των εποχών και την αρμονική συνύπαρξη του φυσικού στοιχείου και των τεχνικών υποδομών. Στις πρώτες φωτογραφίες του λιμανιού του Πειραιά διακρίνονται ακόμα η φυσική ακτογραμμή και το ανάγλυφο του τοπίου, τα οποία σήμερα έχουν αλλοιωθεί από τις εργασίες επέκτασης που κατά καιρούς έχουν πραγματοποιηθεί. Γίνεται αντιληπτή η άμεση επαφή με τη θάλασσα και η ισχυρή παρουσία του φυσικού τοπίου στην περιοχή του λιμανιού. Διακρίνονται οι υποδομές που απαντώνται ακόμα και σήμερα στο χώρο όπως οι δύο δεξαμενές. Όλα τα παραπάνω αποτελούν χωρικές ποιότητες που αξιοποιούνται και αναδεικνύονται μέσω του σχεδιασμού. Η επέμβαση αποκαλύπτει και αποκαθιστά το φυσικό ανάγλυφο απομακρύνοντας τη μεγάλη επιφάνεια σκληρών υλικών που το καλύπτουν. Το σημερινό «σκληρό» όριο με τη θάλασσα ωστόσο, διατηρείται και παραλαμβάνει νέες χρήσεις όπως η νέα πλατεία με υπερτοπική σημασία σε άμεση επαφή με τη θάλασσα και ο παραθαλάσσιος περίπατος.

Αρχιτέκτονες
Κική Ηλούση
Γιάννης Καραχάλιος
Ελισσάβετ Πλαΐνη
Κώστας Τσιαμπάος
Ελένη Τσιριντάνη

Συνεργάτης αρχιτέκτονας
Αναστάσης Μπάχας

Σύμβουλοι
Χρήστος Πλαΐνης (Πολ. Μηχ.)
Νίκος Νάκος (Ηλ. Μηχ.)

12 Φεβρουαρίου 2013

Συζητώντας για τις αρχιτεκτονικές εκθέσεις





Συζητώντας για τις αρχιτεκτονικές εκθέσεις στην Ελλάδα. Συζήτηση με τον αρχιτέκτονα Κώστα Τσιαμπάο. (Επεισόδιο 2)

Βρισκόμαστε χρονικά στο κομβικό σημείο όπου μια σειρά από πρόσφατες εκθέσεις αρχιτεκτονικής (δημόσιου αλλά και ιδιωτικού χαρακτήρα), σε συνδυασμό με μια μάλλον φθίνουσα «παράδοση» εθνικών συμμετοχών σε διεθνείς εκθέσεις κάνει επιτακτική την ανάγκη διατύπωσης κριτικών θέσεων σε σχέση με τις «αρχιτεκτονικές εκθέσεις» στην Ελλάδα, (ή) για τους Έλληνες, (ή) με Έλληνες, εντός και εκτός της χώρας. Συγκεκριμένα, επιδιώκεται ο κριτικός διάλογος ως προς τη θεματολογία, τους στόχους, τα κριτήρια συμμετοχής, τις διαδικασίες επιλογής, καθώς και την επιλογή επιμελητών και κατόπιν τις επιλογές των επιμελητών. Σε συνδυασμό με τη συντριπτική συγκυρία της «κρίσεως» ως συνέπεια του γενικότερου πολιτισμικού στραγγαλισμού (από «προνομιούχες» μειονότητες) και εν γένει του πασιφανούς πολιτισμικού αδιεξόδου, θεωρείται ότι μια τέτοια συζήτηση θα βοηθήσει να συνειδητοποιήσουμε ή να επανεξετάσουμε τι πρεσβεύουν αρχικά οι αρχιτεκτονικές εκθέσεις εν γένει, και δευτερευόντως να συλλογιστούμε τι σημαίνει η τοπικότητά τους και ο εθνικός τους (ή μη) χαρακτήρας σε μια εποχή που ο όρος «έθνος» και «εθνικό» καλείται να συγκρουστεί ανοιχτά με τους όρους «διεθνές», «υπερεθνικό» ή «παγκόσμιο».

Η εκ Δυσμάς εισαγόμενη βαρύτητα της «αρχιτεκτονικής έκθεσης» δεν έχει (όσο γνωρίζω) επανεξεταστεί στην ημεδαπή, αλλά έχει απορροφηθεί (με κεντρική αναφορά ίσως την έκθεση του Johnson με τίτλο International Style και του Wigley Decoνstructivist architecture) ως ένα σύμβολο προβολής και «παραγοντισμού» το οποίο πλάθει μύθους και δομεί μιντιακές ομάδες για τις οποίες τόσο διψούσε κάποτε το στερέωμα της «επιφάνειας».

Οι εκάστοτε υπεύθυνοι εκθέσεων συνηθίζουν να μιλούν επαινετικά για το έργο τους και να υπεραμύνονται της προσπάθειάς τους χωρίς αντίλογο, ή μάλλον χωρίς εποικοδομητικό διάλογο, κάνοντας προφανή την όποια ανασφάλεια και την ανάγκη ή το άγχος επιτίμησης, ενώ εντείνεται έτσι ακόμη περισσότερο η απουσία κριτικής τοποθέτησης. Η εντυπωσιακή σιγή που επικρατεί ως τώρα για τα τεκταινόμενα των εκθέσεων και των σχετικών κρίσεων, δε μπορεί να θεωρηθεί πως αντικατοπτρίζει την όποια (απόλυτη ή σχετική) ικανοποίηση, ούτε την ύπαρξη υγιούς διαλόγου, αντανακλά μάλλον την απόλυτη ισχύ των όποιων «συσπειρώσεων» έδρασαν μονοπωλιακά επαφιόμενες στις εκάστοτε ηγεσιακές συγκυρίες, αλλά και το φόβο, το δισταγμό ή την αδιαφορία των υπολοίπων καθώς και τη συνενοχή πολλών.

Αριστοτέλης Δημητρακόπουλος