22 Ιανουαρίου 2014

OPEN / πρόταση για τη Biennale 2014



Η πρόταση με τίτλο OPEN στοχεύει στην ανάδειξη των αρχών - fundamentals της ελληνικής αρχιτεκτονικής μέσα από τρεις δυναμικές διαστάσεις:

Ι. Ως προς το παρελθόν: Επισημαίνοντας τους πολλαπλούς δρόμους που ‘ανοίγει’ η παρακαταθήκη των προηγούμενων γενεών, τα fundamentals που θέλουμε να διαφυλάξουμε και να επαν/ενεργοποιήσουμε στο μέλλον.

ΙΙ. Ως προς το παρόν: Εστιάζοντας στην ευθύνη μας να επανερμηνεύσουμε τα fundamentals με σύγχρονους όρους. Προβάλλοντας την επιθυμία μας να φανταστούμε, να δημιουργήσουμε, να δράσουμε στο σήμερα αξιοποιώντας δημιουργικά το υλικό του χτες.

ΙΙΙ. Ως προς το μέλλον: Προτάσσοντας την ελευθερία της εμπρόθετης δράσης, την ενίσχυση των πολλαπλών δυνητικών σεναρίων, τον δυναμικό και αντιδογματικό σχεδιασμό του επερχόμενου.

Η έκθεση θα προβάλλει παράλληλα και τις τρεις δυναμικές. Στο επίκεντρο θα βρεθούν λίγα εξαιρετικά δείγματα της ελληνικής αρχιτεκτονικής των τελευταίων 100 ετών (κτήρια και μελέτες), τα οποία εκφράζουν θεμελιώδεις (fundamental) αρχές της αρχιτεκτονικής, ανεξάρτητα από στιλιστικές εκφράσεις. Πρόκειται για κτήρια τα οποία έχει αναδείξει η έρευνα των τελευταίων ετών που παραμένουν όμως άγνωστα ή ελάχιστα γνωστά σε διεθνές επίπεδο. Με αφετηρία το 1917, τη χρονιά κατά την οποία ιδρύεται η Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ, διατρέχουμε τον αιώνα κάνοντας στάσεις σε κομβικά έτη όπως το 1933 (4ο CIAM) ή το 1963 (διακήρυξη της Δήλου), αναδεικνύοντας χαρακτηριστικά ‘παραδείγματα’ (κατά Kuhn): το κτήριο μαγειρείων και πλυντηρίων του νοσοκομείου Σωτηρία του Περικλή Γεωργακόπουλου (το κτήριο μηχανή), τη μελέτη για το περίπτερο της Βενετίας του Στάμου Παπαδάκη (το ατελέσφορα μοντέρνο), το σπίτι στην Αμοργό του Γιάννη Ξενάκη (η σύζευξη μαθηματικής τάξης και φυσικού τοπίου), το εργοστάσιο ΦΙΞ που συνδέθηκε με το όνομα του Τάκη Ζενέτου (η αρχιτεκτονική ως παλίμψηστο), τα γραφεία του Κ.Α. Δοξιάδη (η δομή και το δίκτυο), το Ωδείο του Δεσποτόπουλου (μια συγκρουσιακή ανασύνθεση της ιστορίας πάνω στο Λύκειο του Αριστοτέλη), κ.α.. Τα έργα αυτά ξεδιπλώνουν ένα νήμα το οποίο συνδέει θεμελιώδεις έννοιες της αρχιτεκτονικής: τα μαθηματικά και τη γεωμετρία με την ποιητική του χώρου, την τοπική παράδοση με το παγκόσμιο δίκτυο, τον αυστηρό ρασιοναλισμό με την αισθητική του τοπίου, την οικολογία με την πολιτική δράση. Φτάνοντας στο σήμερα θα επικεντρώσουμε σε κτήρια-ορόσημα τα οποία επαναχρησιμοποιούνται και επαναλειτουργούν μέσα στο 2014 ενσωματώνοντας στρατηγικές σχεδιασμού που απαντούν σε σύγχρονες προβληματικές. Τέτοια είναι, για παράδειγμα, το εργοστάσιο ΦΙΞ (Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης) και το κτήριο γραφείων του Δοξιάδη (κτήριο κατοικιών One Athens).

Τα μέσα παρουσίασης θα είναι πολλαπλά και επάλληλα:

Α. Η αναδρομική κατασκευή της νεωτερικότητας: Κατασκευή, σε φυσική κλίμακα, του μισού περιπτέρου που σχεδίασε ο Στάμος Παπαδάκης για την έκθεση της Βενετίας το 1931 και τοποθέτησή του πάνω στο υπάρχον περίπτερο, σε ελαφρά μετατόπιση. Πρόκειται για μια επιλεκτική ‘ανάμνηση’ του μοντέρνου που ‘απορροφά’ το νεοβυζαντινό κτήριο, μια κριτική επανερμηνεία του άχτιστου και του θεμελιώδους σε σχέση με το κοινό και χτισμένο που θα αποτελέσει την κύρια πρόσκληση στην Ελληνική νεωτερικότητα.

Β. Η φυσική παρουσία της αρχιτεκτονικής: Προπλάσματα των επιλεγμένων κτηρίων που εκφράζουν τις θεμελιώδεις αρχές σε κλίμακα 1/10 ή 1/20. Θα εκτεθούν μακέτες ολόκληρων κτηρίων ή τομές τους και αναπτύγματα σε τρεις διαστάσεις που θα μεταφέρουν την πραγματική εμπειρία του αρχιτεκτονικού χώρου.

Γ. Οπτικοακουστική συμφωνία: Πανόραμα της ελληνικής αρχιτεκτονικής, με εναλλαγή κτηρίων υλοποιημένων και μη, γνωστών και άγνωστων, μέσα από αυθεντικά τεκμήρια (σκίτσα και σχέδια), φωτογραφίες, κείμενα, ήχο και βίντεο. Κτήρια και μελέτες των τελευταίων 100 ετών που αποτελούν θεμέλια της εποχής που έρχεται και μας εισάγουν σε ένα υπό διαμόρφωση μέλλον.

OPEN είναι το Ανοιχτό, το Ελεύθερο: Ανοιχτό έργο, Ανοιχτή κοινωνία, Ανοιχτή αρχιτεκτονική.

ΜΕΛΗ ΟΜΑΔΑΣ: Παναγιώτης Τουρνικιώτης, Κώστας Τσιαμπάος  

ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ (ΜΕ ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ):

Αιμιλία Αθανασίου (υποψήφια δρ ΕΜΠ), Σταύρος Αλιφραγκής (δρ αρχιτέκτων Πανεπιστημίου Cambridge), Τηλέμαχος Ανδριανόπουλος (υποψήφιος δρ ΕΜΠ), Αριστοτέλης Δημητρακόπουλος (υποψήφιος δρ ΕΜΠ), Ντόρα Θεοδωροπούλου (υποψήφια δρ ΕΜΠ), Φάνης Καφαντάρης (υποψήφιος δρ ΕΜΠ), Μυρτώ Κιούρτη (δρ αρχιτέκτων ΕΜΠ), Σταύρος Μαρτίνος (υποψήφιος δρ ΕΜΠ), Πέτρος Φωκαΐδης (υποψήφιος δρ ΕΜΠ).

15 Ιανουαρίου 2014

ΣΚΑΪ τώρα / 15-1-14



Μια συζήτηση με την Άννα Μπουσδούκου για το βιβλίο του Δοξιάδη "Αι θυσίαι της Ελλάδος στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο". Όλη η εκπομπή εδώ (η σχετική συζήτηση στο 01:26:46).

4 Ιανουαρίου 2014

Καθημερινή 4/1/14

Πληροφορεί με χάρτες, γραφήματα, διαγράμματα

Του Κώστα Τσιαμπάου*

Το βιβλίο του Κωνσταντίνου Δοξιάδη είναι ένα έργο το οποίο επιχειρεί να παρουσιάσει με όσο το δυνατόν πιο αναλυτικό και ακριβή, αλλά παράλληλα άμεσο και κατανοητό τρόπο, το θέμα το οποίο διαπραγματεύεται. Αφενός οι χάρτες με τα πολλαπλά επίπεδα πληροφορίας, τα στατιστικά γραφήματα και τα –πρωτοποριακά για την εποχή– isotype διαγράμματα, καταγράφουν την ποσοτική έκταση της καταστροφής. Αφετέρου οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες των ερειπωμένων χωριών, των σκελετωμένων παιδιών, των νεκρών αμάχων, προβάλλουν το ανθρώπινο αποτύπωμα της θυσίας.

Oλα αυτά τα στοιχεία μαζί, συνοδευόμενα από λίγα λιτά, περιγραφικά σχόλια, χωρίς καμία διάθεση εξωραϊσμού ή υπερβολής δεν αφήνουν κανένα περιθώριο για αμφισβήτηση. Oπως ταιριάζει σε ένα αληθινά μοντέρνο βιβλίο, η πραγματικότητα παρουσιάζεται ως έχει, με μια αφοπλιστική σαφήνεια και καθαρότητα, χωρίς συναισθηματισμούς και ιδεοληψίες.

Και προτάσεις

Ο Δοξιάδης δεν αρκείται, όμως, σε διαπιστώσεις. Γνωρίζει καλά ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος προϋποθέτει την ανάπτυξη προτάσεων, την οργάνωση στρατηγικής, την ανάληψη δράσης. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η δημιουργία του «Κύκλου Τεχνικών», μιας «δεξαμενής σκέψης» στην οποία συμμετέχουν οι διανοούμενοι Γ. Παπαϊωάννου, Αγγ. Χατζημιχάλη, Γ. Μέγας, Μ.Τριανταφυλλίδης, Π. Μυλωνάς κ.ά.

Αντίστοιχη στόχευση έχει και η αποστολή επιστημόνων όπως ο Β. Βαφειάδης, ο Πρ. Βασιλειάδης, ο Αρθούρος Σκέπερς, στην Αγγλία, για σπουδές χωροταξίας και πολεοδομίας, με σκοπό να συμβάλουν στο δύσκολο έργο της ανασυγκρότησης.

Αυτήν την αποστολή υπηρετεί και ο ίδιος ο Δοξιάδης, ο οποίος, μέσα στην Κατοχή, συνεχώς επικοινωνεί με τεχνοκράτες και πολιτικούς απ’ όλη την Ευρώπη, ενημερώνεται για τα προβλήματα στις άλλες χώρες και παρουσιάζει την κατάσταση που επικρατεί στη δική του.

Η πεποίθηση του Δοξιάδη ότι μόνο με σοβαρή προετοιμασία, συστηματική οργάνωση, επιστημονική μέθοδο και υπεύθυνη δουλειά μπορούν να ξεπεραστούν τα μεγάλα και σύνθετα σύγχρονα προβλήματα ήταν από τότε ξεκάθαρη. Αυτό το μήνυμα προσπάθησε να μεταφέρει μέσα από την έκδοση του ’46. Ενα μήνυμα το οποίο μοιάζει και πάλι επίκαιρο.

* O κ. Κώστας Τσιαμπάος διδάσκει Ιστορία της Αρχιτεκτονικής στο ΕΜΠ.

Βλέπε επίσης:
Γραφιστική πρωτοπορία και Ιστορία