26 Ιανουαρίου 2017

LIFO 26/1/2017



Την περασμένη Παρασκευή ο πιο διάσημος κατασκευαστής της δεκαετίας του '80 ορκίστηκε 45ος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Κατασκευαστής ενός ύφους αρχιτεκτονικής για την οποία την εποχή που αναδυόταν, ένας νεαρός Ολλανδός αρχιτέκτονας, με το όνομα Rem Koolhaas, έγραφε ότι ήταν πολύ σημαντική γιατί συνδύαζε δύο βασικά στοιχεία: ήταν πολύ αδιάντροπη και πολύ δημοφιλής ταυτόχρονα. Αδιάντροπη γιατί δεν ένιωθε την ανάγκη να δικαιολογηθεί ούτε να απολογηθεί για αυτό που ήταν, και δημοφιλής γιατί όλοι την καταλάβαιναν, την απολάμβαναν και την αγαπούσαν.

Μέσα από το περίπτερο 'Κατοικία και δημόσιος χώρος' της έκθεσης GR80s θα προσπαθήσουμε να κάνουμε συνδέσεις όπως η παραπάνω και οι οποίες θα μας επιτρέψουν να ξαναδούμε την σημερινή εποχή μέσα από μια δεκαετία η οποία την έχει επηρεάσει πολύ περισσότερο από όσο νομίζουμε. Άλλωστε, τα όσα έγιναν εκείνη την δεκαετία έχουν ενδιαφέρον ακριβώς στον βαθμό που μπορούν να περιγράψουν απαντήσεις σε ερωτήματα που αναζητούν την καταγωγή της σημερινής συνθήκης.

Η ιδέα γύρω από το περίπτερο, η οποία διατρέχει και όλη την έκθεση, ήταν να δημιουργηθεί ένα αναστοχαστικό-αναβιωτικό περιβάλλον το οποίο θα ήταν καταρχήν οικείο στο μεγαλύτερο δυνατό κοινό.

Βλέποντας ξανά γνωστά σχέδια, μελέτες, προτάσεις και δημοσιεύματα για την πόλη και τον αστικό χώρο αλλά και μεγάλα έργα, πολεοδομικές παρεμβάσεις και ιδιωτικά κτίρια της δεκαετίας του '80 θα διαπιστώσει κανείς ότι η σημερινή πόλη ακολούθησε, σε μεγάλο βαθμό, στρατηγικούς άξονες οι οποίοι παγιώθηκαν εκείνη την εποχή. Θα καταλάβει επίσης ότι μια ορισμένη οπτική για το τι (πρέπει να) είναι η σύγχρονη πόλη, άποψη την οποία πλέον οι περισσότεροι θα θεωρούσαμε αυτονόητη, διαμορφώθηκε τότε. Αστικές αναπλάσεις, έργα πολιτισμού, συγκροτήματα αθλητισμού, κέντρα εμπορίου και αναψυχής υποστήριξαν το νέο, διεθνές, μετανεωτερικό προφίλ του κατοίκου της πόλης. Κατακτήσεις προηγούμενων εποχών όπως η εξάπλωση της αυτοκίνησης άρχισαν να θεωρούνται σοβαρά προβλήματα ενώ εισαγόμενες αισθητικές αναφορές και μορφές ζωής άρχισαν να υιοθετούνται μαζικά.

Αλλά και στην μικρή κλίμακα του χώρου της κατοικίας οι μετασχηματισμοί της δεκαετίας του '80 απηχούν ακόμα. Το τί είναι ένα σπίτι, το πώς είναι ένα σπίτι, το τί κάνουμε μέσα σε αυτό και με ποιούς ρόλους, ήταν δεδομένα τα οποία ανασυγκροτήθηκαν εκείνη την δεκαετία. Θα δει κανείς τυπικά δωμάτια να 'μετακινούνται', νέες λειτουργίες να αναπτύσσονται, καθημερινές δράσεις να επεκτείνονται, εσωτερικούς τοίχους να 'πέφτουν', άκαμπτα όρια να σπάνε, εξωτερικά ανοίγματα να διευρύνονται, μπαλκόνια να μεγαλώνουν, καινούργια έπιπλα και συσκευές να εμφανίζονται. Θα αντιληφθεί κανείς επίσης μια άλλη σχέση με τα αντικείμενα, πιο 'μαλακή' και φιλική, άρα και μια άλλη σχέση με το σώμα, πιο άμεση και απενοχοποιημένη.

Στο περίπτερο, το οποίο αναπτύσσεται μέσα στο κτίριο 'Αποθήκη' της Τεχνόπολης, ο επισκέπτης θα αναγνωρίσει δύο διακριτές ενότητες. Από τη μια πλευρά ένα γραμμικό χρονολόγιο παρουσιάζει κάποια από τα σημαντικά γεγονότα της δεκαετίας σε σχέση με τον δημόσιο χώρο και την αρχιτεκτονική. Από την άλλη πλευρά, μια ξύλινη πόρτα οδηγεί σε ένα διαμέρισμα του 1987, δηλαδή σε μια πιστή ανακατασκευή ενός τυπικού διαμερίσματος της εποχής.

Πρέπει να υπογραμμίσω εδώ τη δυσκολία του εγχειρήματος, αλλά και την εξαιρετική συνέργεια που απαιτήθηκε για να ανακληθούν από την αφάνεια τα εκατοντάδες τεκμήρια, αντικείμενα και έπιπλα της δεκαετίας του '80 που έκαναν όλη την έκθεση αλλά και ιδιαίτερα το συγκεκριμένο περίπτερο πραγματικότητα. Δεκάδες άνθρωποι μας δάνεισαν κομμάτια από τα σπίτια τους, ενώ άλλα εντοπίστηκαν από τους επιμελητές, αγοράστηκαν ή ανακατασκευάστηκαν. Τελικά, μαζί στους ίδιους χώρους, συνυπάρχουν αντικείμενα με τελείως διαφορετικές αξίες και αφετηρίες: από δυσεύρετα εκθέματα μουσειακού χαρακτήρα, ετερόκλητα αντικείμενα καθημερινής χρήσης και καλά φυλαγμένα φετίχ μέχρι μπανάλ σκεύη ξεχασμένα σε οικιακές αποθήκες, συσκευές που ανασύρθηκαν κυριολεκτικά από τα σκουπίδια, οικοδομικά υλικά και κατασκευές που αποσπάστηκαν προσεκτικά από πρόσφατες ανακαινίσεις.

Σε κάθε περίπτωση, η έμφαση δόθηκε σε όσα αποτέλεσαν συλλογικές εμπειρίες και αναπαραστάσεις. Στην ανάδειξη των διακριτικών στοιχείων που ήταν προσωπικά και συλλογικά ταυτόχρονα, οικεία σε όλους μας κομμάτια μιας ρευστής και πληθωρικής εποχής. Η λειτουργία που επιτελούν τα αντικείμενα του περιπτέρου έχει, με άλλα λόγια, να κάνει με την ενεργοποίηση μιας μνήμης η οποία είναι σημαντική ακριβώς γιατί είναι κοινότοπη, ακριβώς γιατί είναι δική μας. Μακριά από μια ασύμμετρη διδακτική προσέγγιση που αναδεικνύει το μοναδικό και το ιδιαίτερο προσπαθήσαμε να τοποθετήσουμε έναν 'καθρέφτη' ο οποίος να επιτρέπει στον καθένα να μπορεί να σταθεί απέναντί του και να αναγνωρίσει μέσα σε αυτό το διαμέρισμα κάτι δικό του, όσο μικρό και αν είναι αυτό.

Αν αναλογιστούμε ότι η δεκαετία του '80 ήταν η δεκαετία που για πρώτη φορά διευρυμένα μεσοστρώματα είχαν τόσο πρωταγωνιστικό ρόλο η υποτίμησή της από το ευρύ κοινό μοιάζει με ένα παράδοξο. Είναι σαν ο ιδιοκτήτης ενός διαμερίσματος να μιλάει κοροϊδευτικά για τα έπιπλα του σπιτιού του 'ξεχνώντας' ότι ο ίδιος τα επέλεξε. Ίσως ένα ταξίδι πίσω στον χρόνο να μην αρκεί. Χρειάζεται να γίνει και ένα ταξίδι πίσω χώρο εκείνης της μακρινής εποχής η οποία καθόρισε όσο καμία άλλη αυτό που είμαστε σήμερα. 


 
Περίπτερο 'Κατοικία και δημόσιος χώρος'

Επιμελητής: Κώστας Τσιαμπάος / Σχεδιασμός διαμερίσματος: Γιάννης Καραχάλιος - Ελισάβετ Πλαΐνη / Κατασκευή διαμερίσματος: Επίκυκλος Τεχνική Κατασκευαστική / Βοηθοί έρευνας: Σοφία Ιατρού, Χρήστος-Γεώργιος Κρητικός, Άρτεμις Παπαδοπούλου, Ναταλία Βλαχοπούλου.